چکیده: ضدآفتاب موثرترین اقدام روزانه برای پیشگیری از پیری زودرس پوست، لک و سرطان پوست است. عدد SPF حداقل سی، طیف گسترده و مقدار کافی یعنی حدود یک سوم قاشق چای‌خوری برای صورت، سه شرط اصلی‌اند. تجدید هر دو تا سه ساعت در فضای باز ضروری است.

حدود هشتاد درصد تغییرات قابل مشاهده پیری پوست، ناشی از نور خورشید است نه گذر زمان. این آمار، ضدآفتاب را از یک محصول آرایشی به یک اقدام پیشگیرانه پزشکی تبدیل می‌کند.

در این مقاله می‌بینیم SPF واقعاً چه می‌گوید، کدام نوع ضدآفتاب برای چه پوستی مناسب است و چرا بیشتر افراد با وجود استفاده، محافظت کافی دریافت نمی‌کنند.

دو نوع پرتو، دو نوع آسیب

نور خورشید دو پرتو فرابنفش مهم به پوست می‌رساند و هر کدام آسیب متفاوتی می‌زنند.

همین جدول توضیح می‌دهد چرا استفاده از ضدآفتاب فقط در تابستان یا فقط در فضای باز کافی نیست. پرتو فرابنفش آ که مسئول اصلی پیری پوست است، در زمستان، پشت شیشه دفتر و در روز ابری هم به پوست شما می‌رسد.

SPF واقعاً چه می‌گوید؟

SPF نشان می‌دهد پوست شما با آن محصول، چند برابر دیرتر از حالت بدون محافظت آفتاب‌سوخته می‌شود. اما این عدد در شرایط آزمایشگاهی و با مقدار استانداردی سنجیده می‌شود که بیشتر افراد در عمل نمی‌زنند.

همان‌طور که می‌بینید، تفاوت میان سی و پنجاه کم است و بالاتر از پنجاه تقریباً بی‌معنا. دلیل توصیه به SPF بالاتر این نیست که خیلی بهتر است، بلکه این است که وقتی کمتر از مقدار استاندارد بزنید، محصول با عدد بالاتر همچنان محافظت قابل قبولی می‌دهد.

به همین دلیل، انتخاب محصولی که واقعاً هر روز استفاده می‌کنید مهم‌تر از تفاوت چند واحدی SPF است.

فیزیکی یا شیمیایی؟

ضدآفتاب فیزیکی

حاوی اکسید روی یا دی‌اکسید تیتانیوم است و پرتو را بازتاب و پراکنده می‌کند. مزیت: بلافاصله پس از زدن اثر دارد، کمتر حساسیت‌زا است و برای پوست حساس، کودکان و پس از اقدامات پوستی مناسب‌تر است. عیب: ممکن است لایه سفید روی پوست بگذارد.

ضدآفتاب شیمیایی

پرتو را جذب و به گرما تبدیل می‌کند. مزیت: بافت سبک‌تر، بدون لایه سفید و مناسب زیر آرایش. عیب: حدود پانزده تا بیست دقیقه پیش از قرار گرفتن در آفتاب باید زده شود و در پوست‌های بسیار حساس ممکن است تحریک ایجاد کند.

کدام برای من؟

• پوست چرب و مستعد آکنه: فرمول ژلی یا فلوئید با برچسب غیرکومدوژنیک
• پوست خشک: فرمول کرمی با مرطوب‌کننده
• پوست حساس یا اگزمایی: ضدآفتاب فیزیکی بدون عطر
• پوست تیره: فرمول‌های رنگی یا شیمیایی که لایه سفید نمی‌گذارند
• کودکان بالای شش ماه: فیزیکی بدون عطر

مقدار و روش درست

اینجاست که بیشتر افراد اشتباه می‌کنند. مقدار استاندارد آزمایشگاهی حدود دو میلی‌گرم بر سانتی‌متر مربع است که برای صورت و گردن، تقریباً معادل یک سوم تا نصف قاشق چای‌خوری می‌شود.

قاعده دو انگشت

ضدآفتاب را روی طول انگشت اشاره و انگشت میانی بریزید؛ این مقدار برای صورت و گردن کافی است. برای کل بدن در ساحل، حدود سی میلی‌لیتر یعنی یک استکان کوچک لازم است.

1. روی پوست تمیز و پس از مرطوب‌کننده بزنید.
2. در ضدآفتاب شیمیایی، بیست دقیقه پیش از خروج بزنید.
3. نواحی فراموش‌شده را جدی بگیرید: گوش‌ها، پشت گردن، فرق سر، پشت دست و روی پا.
4. لب‌ها را با بالم دارای SPF محافظت کنید.
5. هر دو تا سه ساعت در فضای باز و بلافاصله پس از شنا یا تعریق زیاد تجدید کنید.

محافظت فراتر از ضدآفتاب

ضدآفتاب یک لایه از محافظت است. توصیه متخصصان پوست، رویکرد چندلایه است.

• سایه: در ساعات ده صبح تا چهار بعدازظهر، بیشترین شدت تابش
• لباس: پارچه تیره و بافت متراکم محافظت بیشتری می‌دهد
• کلاه لبه‌دار: لبه حداقل هفت سانتی‌متر برای پوشش صورت و گردن
• عینک آفتابی: با محافظت صد درصدی فرابنفش، برای پیشگیری از آب مروارید

یک تعادل هم لازم است: پوست برای ساخت ویتامین دی به تابش نیاز دارد. توصیه امروز، تابش کوتاه و منظم در ساعات کم‌شدت و تأمین بقیه نیاز از مکمل است، نه آفتاب گرفتن طولانی. جزئیات در مقاله کمبود ویتامین دی آمده است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

قاعده ABCDE برای بررسی خال‌ها کمک‌کننده است: عدم تقارن، حاشیه نامنظم، رنگ ناهمگون، قطر بیش از شش میلی‌متر و تغییر در طول زمان. هر خالی که تغییر کند، خونریزی کند یا زخم شود باید توسط متخصص پوست بررسی شود.

برای گرفتن نوبت می‌توانید فهرست پزشکان نوین‌دکتر را ببینید. اطلاعات بیشتر درباره محافظت از پوست در صفحه سازمان جهانی بهداشت موجود است.

پرسش‌های متداول