چکیده: ریزش روزانه پنجاه تا صد تار مو طبیعی است. ریزش غیرطبیعی وقتی مطرح میشود که تراکم مو کم شود، خط رویش عقب برود یا لکههای بدون مو ظاهر شود. شایعترین علتهای قابل درمان، کمخونی فقر آهن، اختلال تیروئید، استرس شدید و کمبود تغذیهایاند.
دیدن تارهای مو روی بالش یا کف حمام برای بسیاری نگرانکننده است، اما بخشی از این ریزش کاملاً طبیعی است. مو چرخه دارد و در هر لحظه، بخشی از تارها در فاز ریزشاند.
در این مقاله میبینیم ریزش مو چه زمانی طبیعی است، انواع مختلفش چه تفاوتی دارند، چه آزمایشهایی لازم است و کدام درمانها شواهد قابل اتکا دارند.
این مقاله در یک نگاه
- ریزش پنجاه تا صد تار در روز طبیعی است؛ ملاک اصلی کاهش تراکم است نه شمارش تار.
- ریزش منتشر پس از استرس یا بیماری، معمولاً دو تا سه ماه بعد از رویداد شروع میشود.
- کمخونی، اختلال تیروئید و کمبود ویتامین دی از علتهای شایع قابل درماناند.
- ریزش لکهای با حاشیه مشخص یا همراه با زخم و قرمزی، نیاز به ارزیابی فوری دارد.
چرخه طبیعی مو
هر تار مو سه فاز دارد: رشد که دو تا شش سال طول میکشد، انتقال که چند هفته است و استراحت که حدود سه ماه ادامه دارد و در پایانش تار میریزد و تار جدید جایش میآید.
در حالت عادی حدود هشتاد و پنج تا نود درصد موها در فاز رشد و ده تا پانزده درصد در فاز استراحتاند. هر عاملی که تعداد بیشتری از موها را همزمان به فاز استراحت بفرستد، دو تا سه ماه بعد ریزش محسوسی ایجاد میکند.
همین تأخیر زمانی نکته کلیدی است: وقتی ریزش شروع میشود، عامل آن معمولاً دو تا سه ماه پیش اتفاق افتاده است. بیماری، جراحی، زایمان، رژیم سخت یا استرس شدید در آن بازه را بررسی کنید.
انواع ریزش مو
| نوع | الگو | برگشتپذیری |
|---|---|---|
| تلوژن افلوویوم | ریزش منتشر از کل سر | معمولاً برگشتپذیر |
| ریزش آندروژنیک | عقب رفتن خط رویش یا نازک شدن فرق سر | پیشرونده، نیاز به درمان مداوم |
| آلوپسی آرهآتا | لکههای گرد و کاملاً بدون مو | اغلب برگشتپذیر |
| ریزش کششی | در محل کشش مداوم مو | برگشتپذیر اگر زود اصلاح شود |
| ریزش با اسکار | همراه قرمزی، زخم و از بین رفتن فولیکول | دائمی، نیاز به درمان فوری |
علتهای قابل درمان
قبل از هر درمانی، بررسی این علتها ضروری است چون اصلاحشان معمولاً ریزش را متوقف میکند.
- کمخونی فقر آهن: شایعترین علت در زنان. حتی فریتین پایین بدون کمخونی میتواند کافی باشد. جزئیات در مقاله کمخونی فقر آهن.
- اختلال تیروئید: هم کمکاری و هم پرکاری میتوانند ریزش بسازند.
- کمبود ویتامین دی: ارتباط آن با انواع ریزش گزارش شده است؛ مقاله ویتامین دی.
- کمبود پروتئین و روی: بهویژه پس از رژیمهای سخت یا جراحی چاقی.
- پس از زایمان: ریزش سه تا شش ماه پس از زایمان شایع و معمولاً موقت است.
- داروها: برخی داروهای فشار خون، ضدافسردگی، رقیقکننده خون و مکمل ویتامین آ با دوز بالا.
- سندرم تخمدان پلیکیستیک: همراه با پرمویی صورت و بینظمی قاعدگی.
چه آزمایشهایی لازم است؟
همه بیماران به همه آزمایشها نیاز ندارند. پزشک بر اساس شرح حال انتخاب میکند، ولی مجموعه پایه معمولاً شامل این موارد است.
| آزمایش | به دنبال چه |
|---|---|
| شمارش کامل خون و فریتین | کمخونی و ذخیره آهن |
| تیاساچ | اختلال عملکرد تیروئید |
| ویتامین دی | کمبود |
| روی | در موارد مشکوک |
| هورمونهای آندروژنی | در زنان با پرمویی یا بینظمی قاعدگی |
در معاینه، پزشک ممکن است آزمون کشش ملایم مو را انجام دهد و از درموسکوپی برای بررسی پوست سر استفاده کند. این دو، بدون هزینه و درد، اطلاعات زیادی درباره نوع ریزش میدهند.
درمانها و انتظار واقعبینانه
اصلاح علت زمینهای
اگر کمبودی وجود دارد، اصلاح آن اولین و موثرترین قدم است. اما نتیجه فوری نیست: با اصلاح کامل، معمولاً سه تا شش ماه طول میکشد تا ریزش کم و رشد جدید محسوس شود.
درمانهای دارای شواهد
- ماینوکسیدیل موضعی: برای ریزش آندروژنیک، با شواهد خوب. نیاز به استفاده مداوم دارد و قطع آن، اثر را برمیگرداند.
- داروهای خوراکی: در موارد خاص و با تجویز پزشک؛ در زنان باردار یا در سن باروری محدودیت جدی دارند.
- تزریق موضعی کورتون: برای آلوپسی آرهآتا.
- پیآرپی و مزوتراپی: شواهد در حال شکلگیری است و نتایج متغیر گزارش شدهاند.
مراقبت روزمره
- مدل موی کشیده و محکم را کنار بگذارید.
- از حرارت مستقیم و مکرر سشوار و اتو کم کنید.
- شامپوی ملایم و متناسب با پوست سر استفاده کنید.
- پروتئین کافی در رژیم داشته باشید.
- انتظار نتیجه از مکملهای تبلیغاتی بدون بررسی کمبود نداشته باشید.
برای ارزیابی تخصصی میتوانید متخصصان پوست و مو را ببینید یا از فهرست پزشکان نوبت بگیرید. اطلاعات بیشتر در صفحه ریزش مو آکادمی پوست آمریکا موجود است.
پرسشهای متداول
ریزش مو پس از زایمان چقدر طول میکشد؟
معمولاً سه تا شش ماه پس از زایمان شروع و ظرف شش تا دوازده ماه به حالت عادی برمیگردد. اگر ادامه یافت، بررسی آهن و تیروئید لازم است.
کوتاه کردن مو باعث رشد بهتر میشود؟
خیر. رشد از فولیکول در پوست سر انجام میشود و کوتاه کردن نوک مو اثری بر آن ندارد؛ فقط ظاهر پرپشتتری میسازد.
شامپوی ضدریزش موثر است؟
شامپو زمان کوتاهی روی پوست سر میماند. برخی ترکیبات میتوانند به سلامت پوست سر کمک کنند، ولی بهتنهایی ریزش را متوقف نمیکنند.
استرس واقعاً باعث ریزش میشود؟
بله. استرس شدید میتواند موها را همزمان به فاز استراحت بفرستد و دو تا سه ماه بعد ریزش منتشر ایجاد کند. این نوع معمولاً برگشتپذیر است.
مکمل بیوتین لازم است؟
فقط در کمبود واقعی که نادر است. مصرف دوز بالای بیوتین میتواند نتیجه برخی آزمایشها از جمله تیروئید را مخدوش کند؛ پیش از آزمایش به پزشک اطلاع دهید.