چکیده: ملاسما لکههای قهوهای متقارن روی گونه، پیشانی و بالای لب است که با نور خورشید و نوسان هورمونی تشدید میشود. درمان آن طولانی و نیازمند صبر است و بدون استفاده روزانه از ضدآفتاب، هیچ درمانی نتیجه پایدار نمیدهد.
ملاسما یکی از سرسختترین مشکلات پوستی است؛ نه به این دلیل که درمان ندارد، بلکه به این دلیل که بهراحتی برمیگردد. بسیاری از بیماران ماهها درمان میکنند و با یک تابستان بیاحتیاطی، به نقطه اول بازمیگردند.
در این مقاله علتها، تفاوت انواع لک، درمانهای موجود و انتظار واقعبینانه از هر کدام را بررسی میکنیم.
این مقاله در یک نگاه
- ملاسما معمولاً متقارن است و در گونه، پیشانی و بالای لب دیده میشود.
- نور خورشید مهمترین عامل تشدیدکننده است، حتی در روزهای ابری.
- بارداری و قرص ضدبارداری از محرکهای هورمونی شایعاند.
- بدون ضدآفتاب روزانه، هیچ درمانی نتیجه پایدار نمیدهد.
لک صورت انواع مختلفی دارد
تشخیص نوع لک، مسیر درمان را تعیین میکند و همین است که خوددرمانی را پرخطر میکند.
| نوع | ظاهر | علت اصلی |
|---|---|---|
| ملاسما | لکههای قهوهای متقارن با حاشیه نامنظم | آفتاب و هورمون |
| لک ناشی از التهاب | لکه در محل جوش یا زخم قبلی | التهاب گذشته |
| کک و مک | نقاط ریز که در آفتاب پررنگ میشوند | ژنتیک و آفتاب |
| لنتیگو آفتابی | لکههای مسطح در نواحی در معرض آفتاب | آسیب تجمعی آفتاب |
ملاسما بر اساس عمق رنگدانه هم تقسیم میشود. نوع سطحی به درمان بهتر پاسخ میدهد؛ نوع عمقی سرسختتر است. تشخیص عمق با معاینه و گاهی با لامپ مخصوص توسط متخصص پوست انجام میشود.
چه چیزی ملاسما را میسازد؟
نور خورشید
مهمترین عامل. پرتو فرابنفش و حتی نور مرئی، سلولهای رنگدانهساز را فعال میکنند. نکتهای که کمتر شناخته شده این است که نور مرئی، از جمله نور آبی نمایشگرها، هم در تشدید ملاسما نقش دارد و ضدآفتابهای معمولی آن را متوقف نمیکنند.
هورمون
بارداری، قرص ضدبارداری و درمانهای هورمونی از محرکهای شناختهشدهاند. به همین دلیل ملاسما در زنان بسیار شایعتر است و اصطلاح ماسک بارداری برایش به کار میرود.
گرما و التهاب
گرمای مستقیم، حتی بدون تابش، میتواند محرک باشد. همچنین هر چیزی که پوست را ملتهب کند، از جمله لایهبرداری خشن و محصولات تحریککننده، لک را بدتر میکند.
اساس درمان: محافظت
این بخش را نمیشود دور زد. هر درمانی بدون محافظت کامل، موقتی است.
- ضدآفتاب با SPF پنجاه، طیف گسترده، هر روز و در همه فصول
- ضدآفتاب رنگی حاوی اکسید آهن که در برابر نور مرئی هم محافظت میدهد
- تجدید هر دو تا سه ساعت در ساعات روز
- کلاه لبهدار در فضای باز
- کاهش گرمای مستقیم: فاصله از فر، اجاق و سشوار داغ
جزئیات انتخاب و روش استفاده در راهنمای ضدآفتاب آمده است. برای بیمار مبتلا به ملاسما، ضدآفتاب رنگی مزیت روشنی نسبت به نوع شفاف دارد.
یک نکته عملی که تفاوت بزرگی میسازد: بسیاری از بیماران ضدآفتاب را فقط پیش از خروج از خانه میزنند و در طول روز تجدید نمیکنند. در ملاسما، همین بیتوجهی به تجدید، رایجترین دلیل شکست درمان است. یک تیوب ضدآفتاب در کیف یا روی میز کار، احتمال تجدید را بهطور محسوسی بالا میبرد.
درمانهای موضعی و درمانگاهی
درمانهای موضعی
- هیدروکینون: استاندارد طلایی، ولی برای دوره محدود و با نظارت پزشک. مصرف طولانی عوارض دارد.
- آزلائیک اسید: گزینه ایمنتر، قابل استفاده در بارداری با تأیید پزشک.
- ترانکسامیک اسید موضعی: شواهد رو به رشدی دارد.
- ویتامین ث: آنتیاکسیدان، اثر متوسط ولی مکمل خوبی برای ضدآفتاب.
- رتینوئیدها: بازسازی و کاهش رنگدانه، با شروع تدریجی برای پرهیز از تحریک.
روشهای درمانگاهی
لایهبرداری شیمیایی سطحی و برخی لیزرها میتوانند کمک کنند، ولی در ملاسما باید با احتیاط بسیار انجام شوند. انرژی بیش از حد میتواند التهاب بسازد و لک را بدتر کند. انتخاب روش و شدت آن کاملاً تخصصی است.
نگهداری نتیجه
ملاسما بیماری مزمن و عودکننده است. برنامه نگهداری بهاندازه درمان اولیه اهمیت دارد.
- ضدآفتاب را حتی پس از بهبود کامل، هر روز ادامه دهید.
- در ماههای گرم، احتیاط را بیشتر کنید؛ عود معمولاً در تابستان اتفاق میافتد.
- اگر محرک هورمونی دارید، درباره جایگزینها با پزشکتان صحبت کنید.
- از محصولات تحریککننده و لایهبرداری خشن پرهیز کنید.
- پیگیری دورهای داشته باشید تا درمان نگهدارنده تنظیم شود.
اگر لک شما همراه با تغییر سریع، برجستگی، خونریزی یا حاشیه نامنظم و رنگ ناهمگون است، بررسی فوری لازم است تا از ضایعات بدخیم افتراق داده شود. برای نوبت میتوانید متخصصان پوست را ببینید یا از فهرست پزشکان نویندکتر استفاده کنید.
لک پس از التهاب؛ همراه رایج ملاسما
بسیاری از بیماران همزمان دو نوع لک دارند: ملاسما و لک باقیمانده از جوش یا زخم. تفکیک این دو مهم است چون درمانشان کمی متفاوت است و انتظار زمانیشان هم فرق دارد. لک ناشی از التهاب معمولاً خودبهخود و طی سه تا دوازده ماه کمرنگ میشود، بهشرطی که التهاب اولیه کنترل شده باشد و پوست از آفتاب محافظت شود.
به همین دلیل، در بیمار با آکنه فعال، درمان آکنه مقدم بر درمان لک است؛ وگرنه هر ضایعه جدید، لک تازهای میسازد. جزئیات در مقاله آکنه بزرگسالی آمده است.
اطلاعات بیشتر درباره ملاسما در صفحه آکادمی پوست آمریکا موجود است.
پرسشهای متداول
ملاسما بعد از زایمان خودبهخود خوب میشود؟
در بخشی از زنان طی چند ماه پس از زایمان کمرنگ میشود، ولی در بسیاری باقی میماند و به درمان نیاز دارد.
لیزر ملاسما را برای همیشه از بین میبرد؟
خیر. لیزر میتواند کمک کند ولی بدون محافظت مداوم، عود شایع است و در برخی موارد لیزر نامناسب لک را بدتر میکند.
ماسکهای خانگی مثل لیمو موثرند؟
خیر و خطرناکاند. لیمو روی پوست میتواند واکنش حساسیت به نور و سوختگی ایجاد کند که لک را بدتر میکند.
مردان هم ملاسما میگیرند؟
بله، هرچند کمتر شایع است. در مردان نقش آفتاب پررنگتر و نقش هورمون کمرنگتر است.
در بارداری چه درمانی مجاز است؟
بسیاری از درمانها در بارداری منع دارند. محافظت از آفتاب همیشه ایمن است و هر درمان دیگری باید با تأیید پزشک باشد.