چکیده: تپش قلب یعنی آگاه شدن از ضربان خودتان، چه تند باشد چه نامنظم. بیشتر موارد بیخطرند و از کافئین، استرس، کمخوابی یا کمخونی ناشی میشوند. تپشی که با غش، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سابقه بیماری قلبی همراه باشد، نیاز به ارزیابی فوری دارد.
تپش قلب یکی از شایعترین دلایل مراجعه به متخصص قلب است و در عین حال یکی از خوشخیمترینها. بیشتر افرادی که این شکایت را دارند، قلب سالمی دارند و مشکل از عوامل بیرونی میآید.
با این حال، درصد کوچکی از موارد اهمیت بالینی دارند و تشخیص این گروه، دلیل اصلی توصیه به بررسی است. در ادامه میبینیم چه چیزی طبیعی است، چه چیزی نیست و چه بررسیهایی لازم میشود.
این مقاله در یک نگاه
- احساس یک یا چند ضربان اضافه یا جاافتاده، در افراد سالم بسیار شایع و معمولاً بیخطر است.
- کافئین، نیکوتین، کمخوابی، کمخونی و پرکاری تیروئید از علتهای شایع قابل درماناند.
- تپش همراه با غش، درد سینه یا تنگی نفس، ارزیابی فوری میخواهد.
- هولتر ۲۴ ساعته ابزار اصلی ثبت تپشهایی است که در مطب دیده نمیشوند.
تپش قلب دقیقاً چه حسی است؟
بیماران آن را به شکلهای مختلفی توصیف میکنند و همین توصیف، سرنخ مهمی برای پزشک است. برخی میگویند قلبم یک لحظه ایستاد و بعد محکم زد؛ این الگو معمولاً به ضربان زودرس اشاره دارد که در افراد سالم شایع است.
برخی دیگر از تندی مداوم و منظم شکایت دارند که اغلب پاسخ طبیعی بدن به تب، اضطراب، کمخونی یا کمآبی است. گروه سوم تپش تند و کاملاً نامنظم را توصیف میکنند که بیش از بقیه نیاز به بررسی دارد.
زمان شروع و پایان هم مهم است. تپشی که ناگهان شروع و ناگهان قطع میشود، الگوی متفاوتی از تپشی دارد که بهتدریج اوج میگیرد و آرام فروکش میکند.
علتهای شایع و قابل رفع
- کافئین و نوشیدنیهای انرژیزا: شایعترین علت در جوانان
- نیکوتین و دخانیات: اثر مستقیم بر تحریکپذیری قلب
- کمخوابی و خستگی مفرط
- اضطراب و حملات پانیک: رابطه دوطرفه با تپش
- کمخونی فقر آهن: قلب برای جبران، تندتر میزند
- پرکاری تیروئید: همراه با کاهش وزن، لرزش و تعریق
- کمآبی و اختلال الکترولیت
- برخی داروها: اسپریهای تنفسی، داروهای سرماخوردگی و مکملهای لاغری
خبر خوب این است که بیشتر این علتها با یک آزمایش خون ساده و یک شرح حال دقیق مشخص میشوند. اگر کمخونی مطرح باشد، بررسی توسط پزشک و در صورت لزوم متخصص غدد برای تیروئید انجام میشود.
نشانههایی که یعنی همین حالا بررسی کن
وجود هر یک از این موارد، تپش قلب را از یک شکایت خوشخیم به یک اولویت بالینی تبدیل میکند.
- از دست دادن هوشیاری یا نزدیک به غش شدن حین تپش
- درد یا فشار قفسه سینه همزمان
- تنگی نفس شدید یا ناتوانی در ادامه فعالیت
- تپش کاملاً نامنظم و پایدار
- سابقه بیماری قلبی، جراحی قلب یا نارسایی قلبی
- سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی در سنین پایین
چه بررسیهایی انجام میشود؟
مشکل اصلی در ارزیابی تپش قلب این است که معمولاً در لحظه ویزیت وجود ندارد. به همین دلیل ابزارهای ثبت طولانیمدت اهمیت پیدا میکنند.
| بررسی | چه چیزی نشان میدهد | چه زمانی |
|---|---|---|
| نوار قلب | ریتم لحظهای و اختلالات ساختاری | اولین قدم در همه بیماران |
| آزمایش خون | کمخونی، تیروئید، الکترولیت | تقریباً همیشه |
| هولتر ۲۴ تا ۴۸ ساعته | ثبت ریتم در طول شبانهروز | تپشهای مکرر روزانه |
| ثبتکننده رویداد | ثبت در لحظه بروز علامت | تپشهای نادر و پراکنده |
| اکوکاردیوگرافی | ساختار و عملکرد قلب | شک به بیماری زمینهای |
در زمان هولتر، نگه داشتن یک دفترچه علائم اهمیت زیادی دارد: ساعت دقیق هر تپش را یادداشت کنید تا پزشک بتواند نوار همان لحظه را ببیند.
در لحظه تپش چه کنیم؟
اگر تپش خوشخیم و شناختهشده دارید، چند اقدام ساده میتواند کمک کند. اینها جایگزین ارزیابی پزشکی نیستند و در تپشهای همراه با نشانههای هشدار به کار نمیروند.
- بنشینید یا دراز بکشید و چند نفس عمیق با بازدم طولانی بکشید.
- یک لیوان آب خنک بنوشید؛ کمآبی یکی از محرکهای رایج است.
- اگر اضطراب همراه است، تکنیکهای آرامسازی مقاله حمله پانیک کمک میکند.
- ساعت شروع، مدت و شرایط بروز را یادداشت کنید.
برخی مانورهای تحریک عصب واگ ممکن است در انواع خاصی از تپش موثر باشند، ولی انجام آنها باید فقط با آموزش قبلی پزشک باشد. اطلاعات بیشتر درباره آریتمیها را در صفحه آریتمی موسسه ملی قلب و ریه بخوانید.
فیبریلاسیون دهلیزی؛ آریتمی که نباید از قلم بیفتد
در میان انواع تپش، یکی اهمیت ویژهای دارد: فیبریلاسیون دهلیزی. در این حالت دهلیزها بهجای انقباض منظم، میلرزند و ضربان قلب کاملاً نامنظم میشود. شیوع آن با افزایش سن بالا میرود و در بالای شصت سال قابل توجه است.
اهمیت آن بهخاطر خود تپش نیست، بلکه بهخاطر خطر لخته است. وقتی خون در دهلیزی که درست منقبض نمیشود راکد بماند، احتمال تشکیل لخته و انتقال آن به مغز بالا میرود. بخش قابل توجهی از سکتههای مغزی ریشه در همین اختلال دارند.
چه چیزی مطرحکننده است؟
- ضربان کاملاً نامنظم که هیچ الگویی ندارد
- خستگی و کاهش تحمل فعالیت بدون علت روشن
- تنگی نفس هنگام فعالیتهای معمول
- سن بالا همراه با فشار خون یا دیابت
نکته نگرانکننده این است که بخشی از بیماران هیچ علامتی ندارند و تشخیص تصادفی است. به همین دلیل، گرفتن نبض بهصورت دستی در معاینات دورهای افراد مسنتر توصیه میشود. درمان معمولاً شامل کنترل ضربان و در بسیاری از موارد داروی ضدانعقاد است که با ارزیابی خطر توسط پزشک تعیین میشود.
پرسشهای متداول
احساس اینکه قلبم یک ضربان جا انداخت خطرناک است؟
این حس معمولاً از یک ضربان زودرس میآید که در افراد سالم بسیار شایع است. اگر مکرر، همراه با غش یا در زمینه بیماری قلبی باشد، بررسی لازم است.
تپش قلب هنگام خواب طبیعی است؟
در حالت درازکش و در سکوت، آگاهی از ضربان بیشتر میشود. اگر بیدارتان میکند یا با تنگی نفس همراه است، باید بررسی شود.
ورزش باعث تپش میشود؟
افزایش ضربان حین ورزش طبیعی است. اما تپش نامنظم، سرگیجه یا درد سینه حین ورزش طبیعی نیست و باید ارزیابی شود.
ساعت هوشمند برای تشخیص کافی است؟
برخی ساعتها میتوانند نوار تکاشتقاقی ثبت کنند که سرنخ مفیدی است، ولی جایگزین نوار قلب استاندارد و ارزیابی پزشک نیست.
تپش در بارداری طبیعی است؟
افزایش خفیف ضربان در بارداری شایع و طبیعی است. با این حال، تپش شدید یا همراه با علائم دیگر باید توسط پزشک بررسی شود.