چکیده: چرخه قاعدگی طبیعی بین بیست و یک تا سی و پنج روز فاصله دارد و خونریزی آن دو تا هفت روز طول میکشد. بینظمی گاهبهگاه شایع است، اما تغییر پایدار الگو، خونریزی بسیار سنگین یا قطع قاعدگی بیش از سه ماه، نیاز به بررسی دارد.
چرخه قاعدگی یکی از بهترین شاخصهای سلامت عمومی زنان است. تغییرات آن میتوانند بازتاب استرس، تغذیه، وزن، تیروئید یا اختلالات هورمونی باشند.
در این مقاله میبینیم محدوده طبیعی چیست، بینظمی قاعدگی چه علتهایی دارد و چه زمانی باید سراغ پزشک رفت.
این مقاله در یک نگاه
- فاصله طبیعی چرخه بین بیست و یک تا سی و پنج روز است.
- خونریزی بیش از هفت روز یا نیاز به تعویض هر یک تا دو ساعت، سنگین محسوب میشود.
- در سالهای اول پس از بلوغ و در سالهای پیش از یائسگی، بینظمی تا حدی طبیعی است.
- قطع قاعدگی بیش از سه ماه در فرد غیرباردار، نیاز به بررسی دارد.
چرخه طبیعی چه شکلی است؟
چرخه از اولین روز خونریزی شمارش میشود تا روز پیش از خونریزی بعدی. میانگین بیست و هشت روز است، ولی محدوده طبیعی گستردهتر است.
| شاخص | محدوده طبیعی | نیازمند بررسی |
|---|---|---|
| فاصله چرخه | ۲۱ تا ۳۵ روز | کمتر از ۲۱ یا بیش از ۳۵ |
| مدت خونریزی | ۲ تا ۷ روز | بیش از ۷ روز |
| حجم خونریزی | حدود ۳۰ تا ۸۰ میلیلیتر | تعویض هر ۱ تا ۲ ساعت |
| نوسان طول چرخه | تا حدود ۷ تا ۹ روز | بیش از این مقدار |
| درد | خفیف تا متوسط، پاسخ به مسکن | مانع فعالیت روزمره |
دو دوره از زندگی وجود دارد که بینظمی در آنها تا حدی مورد انتظار است: دو تا سه سال اول پس از شروع قاعدگی و چند سال پیش از یائسگی. در این بازهها، تخمکگذاری همیشه منظم نیست.
علتهای شایع بینظمی
- سندرم تخمدان پلیکیستیک: شایعترین علت هورمونی؛ مقاله مربوطه را ببینید.
- اختلال تیروئید: هم کمکاری و هم پرکاری
- استرس شدید: از راه اثر بر محور هورمونی مغز
- تغییر وزن سریع: چه کاهش و چه افزایش
- ورزش بسیار سنگین: بهویژه همراه با دریافت کالری ناکافی
- افزایش پرولاکتین
- داروها: برخی روشهای پیشگیری، داروهای روانپزشکی و کورتون
- پولیپ و فیبروم رحم: بیشتر با خونریزی سنگین همراهاند
- پیشیائسگی
خونریزی سنگین
ارزیابی حجم خونریزی سخت است چون معیار عینی روشنی در دسترس نیست. چند نشانه عملی کمک میکنند.
- نیاز به تعویض پد یا تامپون هر یک تا دو ساعت برای چند ساعت پیاپی
- نیاز به استفاده همزمان از دو محافظ
- بیدار شدن در شب برای تعویض
- دفع لختههای بزرگتر از یک سکه
- محدود کردن فعالیت روزانه بهدلیل ترس از نشت
- نشانههای کمخونی: خستگی، رنگپریدگی، تنگی نفس
خونریزی سنگین مزمن، شایعترین علت کمخونی فقر آهن در زنان در سن باروری است. اگر این وضعیت را دارید، بررسی فریتین حتی بدون نشانه، منطقی است.
قطع قاعدگی
نبود قاعدگی به دو شکل مطرح میشود: نبود شروع قاعدگی تا سن مورد انتظار، و قطع آن پس از الگوی منظم قبلی.
در حالت دوم، قطع بیش از سه ماه در فرد غیرباردار نیاز به بررسی دارد. علتهای شایع شامل بارداری، استرس شدید، کاهش وزن قابل توجه، ورزش حرفهای، اختلال تیروئید، افزایش پرولاکتین و پیشیائسگی است.
یک وضعیت که کمتر شناخته میشود
قطع قاعدگی ناشی از کمبود انرژی در دسترس، در ورزشکاران و افرادی که رژیم سختگیرانه دارند شایع است. بدن در شرایط کمبود انرژی، عملکرد تولیدمثل را بهعنوان یک کارکرد غیرضروری خاموش میکند. این وضعیت روی تراکم استخوان هم اثر میگذارد و صرفاً یک مسئله قاعدگی نیست.
اگر رژیم سختگیرانه دارید و قاعدگیتان قطع شده، این هشدار مهمی است. راهنمای کاهش وزن پایدار رویکرد ایمنتری معرفی میکند.
چه بررسیهایی انجام میشود؟
ارزیابی با شرح حال دقیق شروع میشود و آزمایشها بر اساس آن انتخاب میشوند.
| بررسی | به دنبال چه |
|---|---|
| تست بارداری | اولین قدم در همه موارد |
| تیاساچ | اختلال تیروئید |
| پرولاکتین | افزایش هورمون شیر |
| شمارش خون و فریتین | کمخونی و ذخیره آهن |
| هورمونهای آندروژنی | شک به تخمدان پلیکیستیک |
| سونوگرافی لگن | فیبروم، پولیپ، ساختار تخمدان |
یک کار ساده که کیفیت ویزیت را بالا میبرد: سه تا شش ماه، تاریخ شروع و پایان خونریزی، شدت آن و علائم همراه را ثبت کنید. این دفترچه، اطلاعاتی میدهد که هیچ آزمایشی نمیدهد.
درباره اپلیکیشنهای ثبت قاعدگی
این برنامهها برای ثبت الگو مفیدند و کار نوشتن دستی را ساده میکنند. اما دو محدودیت دارند: پیشبینی تخمکگذاری در آنها بر پایه میانگین است و در چرخه نامنظم دقت پایینی دارد، و هشدارهایشان جایگزین ارزیابی پزشکی نیستند. از آنها بهعنوان دفترچه استفاده کنید، نه بهعنوان تشخیصدهنده.
برای ارزیابی میتوانید متخصصان زنان را ببینید یا از مراکز درمانی نویندکتر نوبت بگیرید. اطلاعات بیشتر در صفحه سرویس بهداشت ملی بریتانیا موجود است.
پرسشهای متداول
سفر و تغییر ساعت روی قاعدگی اثر دارد؟
بله، تغییر شدید ریتم شبانهروزی و کمخوابی میتوانند یک چرخه را جابهجا کنند. این اثر معمولاً موقت است و چرخه بعدی به حالت عادی برمیگردد.
کمخونی باعث بینظمی میشود یا نتیجه آن است؟
معمولاً نتیجه آن است؛ خونریزی سنگین ذخیره آهن را تخلیه میکند. با این حال کمخونی شدید خودش میتواند بر چرخه اثر بگذارد، پس بررسی هر دو لازم است.
استرس واقعاً قاعدگی را عقب میاندازد؟
بله. استرس شدید بر محور هورمونی مغز اثر میگذارد و میتواند تخمکگذاری را به تأخیر بیندازد یا متوقف کند.
لکهبینی بین دو قاعدگی طبیعی است؟
لکهبینی خفیف در زمان تخمکگذاری میتواند طبیعی باشد. لکهبینی مکرر یا پس از رابطه باید بررسی شود.
درد شدید قاعدگی طبیعی است؟
درد خفیف تا متوسط شایع است. دردی که با مسکن معمول کنترل نمیشود یا مانع فعالیت میشود، باید بررسی شود؛ میتواند نشانه اندومتریوز باشد.
قرص ضدبارداری قاعدگی را نامنظم میکند؟
در ماههای اول لکهبینی شایع است و معمولاً برطرف میشود. بینظمی پایدار باید با پزشک بررسی شود.
پیشیائسگی از چه سنی شروع میشود؟
معمولاً از اواخر دهه چهل، ولی میتواند زودتر باشد. اگر پیش از چهل سالگی قاعدگی نامنظم و علائم یائسگی دارید، بررسی لازم است.