چکیده: مراقبتهای دوران بارداری با ویزیتهای منظم، آزمایشهای مشخص در هر سهماهه و سونوگرافیهای زمانبندیشده انجام میشود. مصرف اسید فولیک ترجیحاً از پیش از بارداری، پایش فشار خون و قند و شناخت علائم خطر، چهار ستون اصلی این مراقبتاند.
بارداری یک بیماری نیست، اما دورهای است که پایش منظم آن، بخش بزرگی از پیامدهای مادر و نوزاد را تعیین میکند. مراقبتهای دوران بارداری ساختار مشخصی دارد که دانستنش به شما کمک میکند بدانید چه انتظاری داشته باشید.
این مقاله برنامه کلی ویزیتها و آزمایشها را مرور میکند و مهمتر، علائمی را فهرست میکند که در هر زمان از بارداری نیاز به مراجعه فوری دارند.
این مقاله در یک نگاه
- اسید فولیک باید ترجیحاً از سه ماه پیش از بارداری شروع شود.
- اولین ویزیت معمولاً در هفته شش تا هشت انجام میشود.
- غربالگری دیابت بارداری بین هفته بیست و چهار تا بیست و هشت انجام میشود.
- خونریزی، سردرد شدید، تاری دید و کاهش حرکات جنین، علائم مراجعه فوریاند.
پیش از بارداری
مراقبت خوب پیش از لقاح شروع میشود. مشاوره پیش از بارداری فرصت اصلاح مواردی است که بعداً دشوارتر میشوند.
- اسید فولیک: شروع از سه ماه قبل، برای کاهش خطر نقص لوله عصبی
- بررسی واکسیناسیون: بهویژه سرخجه
- کنترل بیماریهای مزمن: دیابت، تیروئید، فشار خون
- بازبینی داروها: برخی داروها در بارداری منع دارند
- ترک دخانیات و الکل
- بررسی وزن و کمخونی
اگر بیماری مزمن دارید یا داروی مداوم مصرف میکنید، مشورت پیش از اقدام به بارداری با متخصص زنان اهمیت ویژهای دارد.
برنامه ویزیتها
در بارداری کمخطر، الگوی معمول ویزیتها چنین است. در بارداری پرخطر، فاصلهها کوتاهتر میشود.
| بازه | فاصله ویزیت | محور اصلی |
|---|---|---|
| تا هفته ۲۸ | هر چهار هفته | تأیید بارداری، آزمایش پایه، غربالگری |
| هفته ۲۸ تا ۳۶ | هر دو تا سه هفته | رشد جنین، فشار خون، قند |
| هفته ۳۶ تا زایمان | هفتگی | وضعیت جنین و آمادگی زایمان |
در هر ویزیت معمولاً وزن، فشار خون، ارتفاع رحم و از هفتهای مشخص، صدای قلب جنین بررسی میشود. آزمایش ادرار هم برای بررسی پروتئین و عفونت انجام میگیرد.
آزمایشها و سونوگرافیها
سهماهه اول
- شمارش کامل خون، گروه خونی و آر اچ
- قند خون ناشتا
- بررسی تیروئید
- آزمایشهای عفونی طبق پروتکل
- سونوگرافی تعیین سن بارداری
- غربالگری سهماهه اول در هفته یازده تا سیزده
سهماهه دوم
- سونوگرافی آنومالی در هفته هجده تا بیست و دو
- غربالگری دیابت بارداری در هفته بیست و چهار تا بیست و هشت
- کنترل کمخونی
سهماهه سوم
- سونوگرافی بررسی رشد جنین
- کشت واژینال برای استرپتوکوک گروه ب در هفته سی و شش
- در مادران آر اچ منفی، تزریق ایمونوگلوبولین طبق برنامه
تغذیه و مکملها
باور «باید برای دو نفر بخورم» درست نیست. نیاز کالری در سهماهه اول تقریباً تغییری نمیکند و در ادامه بارداری فقط حدود سیصد تا پانصد کالری اضافه میشود.
مکملهای معمول
- اسید فولیک: در سهماهه اول ضروری است
- آهن: معمولاً از سهماهه دوم، بسته به نتیجه آزمایش
- ویتامین دی: با توجه به شیوع بالای کمبود
- کلسیم و ید: طبق تشخیص پزشک
مواردی که باید پرهیز شوند
- گوشت، تخم مرغ و ماهی خام یا نیمپز
- لبنیات غیرپاستوریزه
- ماهیهای با جیوه بالا
- الکل و دخانیات، بدون هیچ حد ایمنی
- کافئین بیش از دویست میلیگرم در روز
- مکمل ویتامین آ با دوز بالا
کمخونی در بارداری شایع است؛ اطلاعات بیشتر در مقاله کمخونی فقر آهن. برای تنظیم برنامه غذایی میتوانید با متخصص تغذیه مشورت کنید.
علائم خطر: مراجعه فوری
این فهرست را در دسترس داشته باشید. در هر زمان از بارداری، وجود هر یک از این نشانهها یعنی همین حالا اقدام کنید.
- خونریزی واژینال در هر مقدار
- درد شدید و مداوم شکم
- سردرد شدید و مقاوم به مسکن
- تاری دید، دیدن جرقه یا لکه
- ورم ناگهانی صورت و دستها
- کاهش یا توقف محسوس حرکات جنین
- خروج ناگهانی مایع از واژن
- تب بالا یا لرز
- استفراغ شدید و مداوم با ناتوانی در نگه داشتن مایعات
- سوزش ادرار همراه با درد پهلو
شمارش حرکات جنین
از حدود هفته بیست و هشت، توجه به الگوی حرکات جنین یکی از سادهترین و در عین حال مهمترین ابزارهای پایش در دست خود مادر است. هر جنین الگوی خودش را دارد؛ آنچه اهمیت دارد تغییر محسوس نسبت به الگوی معمول همان جنین است، نه مقایسه با عدد ثابت.
روش عملی: هر روز در ساعتی که جنین معمولاً فعالتر است، به پهلوی چپ دراز بکشید و حرکات را بشمارید. اگر الگو بهطور محسوس کم شد، ابتدا چیزی شیرین بخورید و دوباره بشمارید؛ در صورت ادامه کاهش، بدون تأخیر با پزشک تماس بگیرید. صبر تا روز بعد در این مورد توصیه نمیشود.
برای انتخاب پزشک و گرفتن نوبت میتوانید فهرست پزشکان نویندکتر را ببینید. راهنمای جهانی مراقبت بارداری در صفحه سلامت مادران سازمان جهانی بهداشت آمده است.
پرسشهای متداول
آیا میتوانم واکسن آنفلوانزا بزنم؟
واکسن آنفلوانزا در بارداری توصیه میشود و هم مادر و هم نوزاد را در ماههای اول محافظت میکند. زمان و نوع واکسن را با پزشکتان هماهنگ کنید.
کمخوابی در ماههای آخر طبیعی است؟
بله، بهدلیل حجم شکم، تکرر ادرار و ناراحتی وضعیتی. خوابیدن به پهلوی چپ با بالش بین زانوها معمولاً کمک میکند.
چند بار سونوگرافی لازم است؟
در بارداری کمخطر معمولاً سه تا چهار نوبت اصلی کافی است. سونوگرافیهای اضافی فقط با اندیکاسیون پزشکی انجام میشوند.
ورزش در بارداری مجاز است؟
در بارداری کمخطر، فعالیت متوسط مثل پیادهروی و شنا توصیه هم میشود. ورزشهای پرخطر و با احتمال ضربه باید کنار گذاشته شوند.
تهوع صبحگاهی تا کی ادامه دارد؟
معمولاً تا هفته دوازده تا شانزده بهبود مییابد. استفراغ شدید با کاهش وزن نیاز به درمان دارد و نباید تحمل شود.
رنگ مو و لوازم آرایش مجازند؟
بیشتر محصولات با استفاده معمول مشکلی ندارند. درباره برخی ترکیبات مثل رتینوئیدها باید با پزشک مشورت کنید.
سفر هوایی در بارداری بیخطر است؟
در بارداری کمخطر تا حدود هفته سی و شش معمولاً بیخطر است، ولی شرکتهای هواپیمایی محدودیتهای خود را دارند و مشورت با پزشک توصیه میشود.