چکیده: در زوج سالم زیر سی و پنج سال، حدود هشتاد درصد ظرف یک سال باردار میشوند. بررسی ناباروری معمولاً پس از یک سال تلاش منظم و در زنان بالای سی و پنج سال پس از شش ماه شروع میشود. بررسی از هر دو طرف انجام میشود، چون حدود نیمی از موارد به عامل مردانه مربوط است.
بسیاری از زوجها پس از دو یا سه ماه تلاش ناموفق نگران میشوند، در حالی که بارداری فرآیندی است که در هر چرخه، شانس محدودی دارد. دانستن اعداد واقعی، بخش زیادی از این اضطراب را کم میکند.
در این مقاله میبینیم اقدام به بارداری از کجا شروع میشود، چطور زمان مناسب را تشخیص دهیم و چه زمانی بررسی تخصصی لازم است.
این مقاله در یک نگاه
- شانس بارداری در هر چرخه برای زوج سالم، حدود بیست تا بیست و پنج درصد است.
- پنجره باروری حدود شش روز است و به روز تخمکگذاری ختم میشود.
- بررسی پس از یک سال، و در بالای سی و پنج سال پس از شش ماه شروع میشود.
- بررسی باید همزمان روی هر دو نفر انجام شود، نه فقط روی زن.
اعداد واقعی
داشتن انتظار درست، اولین قدم است. در زوج سالم و بدون مشکل شناختهشده:
| بازه زمانی | درصد تقریبی بارداری |
|---|---|
| یک چرخه | حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد |
| سه ماه | حدود ۵۰ درصد |
| شش ماه | حدود ۷۰ درصد |
| دوازده ماه | حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد |
| بیست و چهار ماه | حدود ۹۰ درصد |
سن مهمترین عامل تعیینکننده است. باروری زنان از حدود سی و دو سالگی بهتدریج و از سی و هفت سالگی سریعتر کاهش مییابد. سن مرد هم اثر دارد، هرچند شیب آن ملایمتر است.
تشخیص پنجره باروری
تخمک پس از آزاد شدن، حدود دوازده تا بیست و چهار ساعت قابلیت لقاح دارد. اما اسپرم میتواند تا پنج روز در دستگاه تناسلی زنده بماند. پس پنجره باروری از حدود پنج روز پیش از تخمکگذاری شروع میشود.
روشهای تشخیص
- محاسبه تقویمی: تخمکگذاری معمولاً حدود چهارده روز پیش از قاعدگی بعدی رخ میدهد. در چرخه نامنظم قابل اتکا نیست.
- تغییر ترشحات: نزدیک تخمکگذاری، ترشحات شفافتر و کشدارتر میشوند.
- کیت تخمکگذاری: افزایش هورمون الاچ را در ادرار تشخیص میدهد؛ دقت خوبی دارد.
- دمای پایه بدن: پس از تخمکگذاری کمی بالا میرود، ولی این روش گذشتهنگر است.
سبک زندگی و باروری
برخی عوامل اثر اثباتشدهای دارند و اصلاحشان پیش از شروع بررسیهای پرهزینه منطقی است.
| عامل | اثر |
|---|---|
| دخانیات | کاهش باروری در هر دو جنس |
| وزن بسیار بالا یا پایین | اختلال تخمکگذاری |
| الکل | کاهش باروری |
| کافئین بسیار زیاد | ارتباط ضعیف اما گزارششده |
| گرمای زیاد بیضه | کاهش کیفیت اسپرم |
| استرس مزمن | اثر غیرمستقیم بر چرخه |
برای مردان: پرهیز از سونا و وان آب داغ مکرر، نگذاشتن لپتاپ روی پا برای مدت طولانی و کنترل وزن. برای زنان: رسیدن به محدوده وزنی سالم و شروع اسید فولیک از پیش از بارداری.
چه زمانی بررسی را شروع کنیم؟
- زیر ۳۵ سال: پس از دوازده ماه تلاش منظم
- ۳۵ تا ۴۰ سال: پس از شش ماه
- بالای ۴۰ سال: بدون تأخیر
در برخی شرایط، بررسی زودتر و بدون رعایت این بازهها توصیه میشود:
- قاعدگی بسیار نامنظم یا قطعشده
- سابقه اندومتریوز یا جراحی لگن
- سابقه سقط مکرر
- سابقه عفونت لگنی
- سابقه شیمیدرمانی یا پرتودرمانی
- مشکل شناختهشده در طرف مرد
بررسیهای اولیه
برای مرد
آزمایش تجزیه مایع منی، تعداد، تحرک و شکل اسپرم را بررسی میکند. برای نتیجه معتبر، دو تا پنج روز پرهیز پیش از نمونهگیری لازم است و در صورت غیرطبیعی بودن، معمولاً پس از چند هفته تکرار میشود. ارزیابی تکمیلی با متخصص اورولوژی انجام میشود.
برای زن
- بررسی تخمکگذاری با آزمایش هورمونی در روز مشخصی از چرخه
- ارزیابی ذخیره تخمدان
- بررسی تیروئید و پرولاکتین
- سونوگرافی لگن
- بررسی باز بودن لولههای رحمی در صورت نیاز
نتیجه این بررسیها مسیر درمان را تعیین میکند؛ از اصلاح ساده مثل تنظیم تخمکگذاری تا روشهای کمکباروری. برای شروع میتوانید متخصصان زنان و نازایی را ببینید یا از مراکز درمانی نویندکتر نوبت بگیرید.
فشار روانی این دوره را دستکم نگیرید
انتظار برای بارداری، بهویژه وقتی طولانی میشود، یکی از پرفشارترین تجربههای زندگی زوجهاست. رابطهای که به یک برنامه زمانبندیشده تبدیل شود، خودش منبع تنش میشود. چند نکته کمک میکند: تقسیم بار تصمیمگیری میان هر دو نفر، تعیین یک بازه زمانی مشخص برای هر مرحله از بررسی، و پرهیز از مقایسه با تجربه دیگران که شرایط پزشکی متفاوتی دارند.
اگر سندرم تخمدان پلیکیستیک دارید، مقاله مربوطه توضیح میدهد چرا اصلاح سبک زندگی اغلب اولین درمان است. اطلاعات بیشتر درباره ناباروری در صفحه سازمان جهانی بهداشت موجود است.
پرسشهای متداول
آیا سابقه استفاده طولانی از قرص، باروری را کم میکند؟
خیر. پس از قطع، باروری معمولاً ظرف یک تا سه چرخه به حالت پایه برمیگردد. تأخیر طولانیتر معمولاً علت دیگری دارد.
وزن مرد هم اهمیت دارد؟
بله. اضافه وزن قابل توجه در مردان با کاهش کیفیت اسپرم و تغییر تعادل هورمونی مرتبط است و کاهش وزن میتواند شاخصها را بهبود دهد.
چند وقت یک بار رابطه بهترین نتیجه را میدهد؟
هر دو تا سه روز در طول چرخه. فاصله بسیار کوتاه یا بسیار طولانی هر دو میتوانند شانس را کم کنند.
وضعیت بدن بعد از رابطه اهمیت دارد؟
شواهد قوی برای تأثیر وضعیت خاصی وجود ندارد. اسپرم ظرف دقایق به دهانه رحم میرسد.
استرس مانع بارداری میشود؟
استرس شدید میتواند بر تخمکگذاری اثر بگذارد، ولی نگرانی معمول علت اصلی ناباروری نیست. این باور خودش منبع فشار اضافی است.
مکملهای باروری موثرند؟
اسید فولیک شواهد روشنی دارد. درباره بقیه مکملها شواهد محدودتر است و بهتر است با پزشک مشورت شود.
سقط قبلی روی باروری بعدی اثر دارد؟
یک سقط معمولاً اثری بر باروری آینده ندارد. سقط مکرر یعنی سه بار یا بیشتر، نیاز به بررسی تخصصی دارد.